- Arrest van 17 februari 2011

17/02/2011 - C.10.0149.F

Rechtspraak

Samenvatting

Samenvatting 1
Het vermogen van de debiteur op het ogenblik dat hij tot de collectieve schuldenregeling wordt toegelaten, bestaat in een boedel waarop de uitoefening van zijn rechten wordt overgedragen aan de schuldbemiddelaar; de daden die de debiteur na dat tijdstip stelt, mogen, behoudens toestemming van de rechter, het normale beheer van zijn vermogen niet te buiten mogen gaan, een schuldenaar niet bevoordelen noch zijn onvermogen vergroten (1). (1) Zie concl. O.M. in Pas., 2011, nr. ...

Arrest - Integrale tekst

Nr. C.10.0149.F

AG INSURANCE, nv,

Mr. Isabelle Heenen, advocaat bij het Hof van Cassatie,

tegen

M. N.

I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van 12 oktober 2009 van het hof van beroep te Bergen.

Raadsheer Albert Fettweis heeft verslag uitgebracht.

Advocaat-generaal André Henkes heeft geconcludeerd.

II. CASSATIEMIDDELEN

De eiseres voert volgend middel aan.

Geschonden wettelijke bepalingen

- de artikelen 1675/7, § 1, eerste en tweede lid, en 2, 3, 4, 5 en 6, 1675/8, 1675/9, inzonderheid 4°, en 1675/10 van het Gerechtelijk Wetboek.

Aangevochten beslissingen

Het arrest willigt de rechtsvordering van de verweerster in en verwerpt het middel waarbij de eiseres aanvoerde dat die rechtsvordering niet-ontvankelijk was omdat de verweerster van de beslagrechter niet de toestemming had gekregen om ze in te stellen. Het beslist aldus op de volgende gronden:

"[De eiseres] houdt staande dat [verweersters] vordering niet-ontvankelijk is aangezien de beslagrechter haar niet de toestemming heeft gegeven om haar rechtsvordering in te stellen overeenkomstig artikel 1675/7, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek. Zodoende beroept [de eiseres] zich eigenlijk op een grond om niet te procederen die, in voorkomend geval, het uitstel van de procedure, maar niet de eventuele niet-ontvankelijkheid van de rechtsvordering tot gevolg heeft;

Volgens die bepaling is het degene die tot de collectieve schuldenregeling is toegelaten verboden om zonder de toestemming van de rechter ‘enige daad te stellen die een normaal vermogensbeheer te buiten gaat';

[De eiseres] houdt staande dat het instellen van een rechtsvordering buiten het normaal vermogensbeheer valt, aangezien hierdoor de vermogenstoestand van degene die tot de collectieve schuldenregeling is toegelaten, erop achteruit kan gaan en, bijgevolg, zijn schuldeisers schade kunnen lijden;

In beginsel kan niet elke rechtsvordering worden aangemerkt als een daad die een normaal vermogensbeheer te buiten gaat, zoals [de eiseres] beweert. De door artikel 1675/7, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek vereiste toestemming is niet nodig wanneer een rechtsvordering ertoe strekt schuldvorderingen te innen en aldus bij te dragen tot het behoud van het vermogen, wat een normale daad van het beheer ervan uitmaakt;

Bijgevolg mist de exceptie van niet-ontvankelijkheid van de rechtsvordering waarop [de eiseres] de eiseres zich beroept, elke grondslag".

Grieven

Artikel 1675/7, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek luidt als volgt: "De beschikking van toelaatbaarheid houdt voor de verzoeker het verbod in om, behoudens toestemming van de rechter:

- enige daad te stellen die een normaal vermogensbeheer te buiten gaat;

- enige daad te stellen die een schuldeiser zou bevoordelen, behoudens de betaling van een onderhoudsschuld voor zover deze geen achterstallen betreft;

- zijn onvermogen te vergroten".

De verweerster hield staande dat het instellen van een procedure niet voorkwam in de voornoemde opsomming en dat de toestemming van de rechter daarvoor bijgevolg niet noodzakelijk was.

Daartegen voerde de eiseres met name aan dat artikel 1675/7, § 3, "geen opsomming geeft van specifieke daden, maar van verscheidene daden die wegens hun aard de voorafgaande toestemming van de rechter impliceren; (...) dat men niet kan uitsluiten dat de debiteur in de verleiding komt om op eigen houtje sommige schuldvorderingen te innen, vooral wanneer het om aanzienlijke schuldvorderingen gaat, zonder dit te laten weten aan zijn schuldeisers, wier schulden niet waren betaald en die vaak door de schuldbemiddeling in ‘de kou blijven staan"; (...) dat schuldbemiddeling een gunst is die aan de debiteur wordt toegestaan en dat hij volgens de wet als tegenprestatie daarvoor het essentiële beheer van zijn vermogen moet overdragen aan de bemiddelaar en dit onder het strikte toezicht van de beslagrechter; dat de noodzaak om de toestemming van de beslagrechter te verkrijgen aldus beantwoordt aan een informatieplicht aan de rechter, aan de bemiddelaar en, bijgevolg, aan de verschillende schuldeisers, zeker als het gaat om procedures tot inning van een schuldvordering; dat de schuldbemiddeling die strekt tot vrijwaring van het vermogen van de debiteur niet gepaard maag gaan met een chaotisch beheer waarbij een aantal daden buiten de bemiddeling om zouden worden verricht en aan het toezicht van de rechter zouden ontsnappen; dat de toestemming, ten slotte, in zoverre zij neerkomt op een maatregel van openbaarmaking, de derde schuldenaar tegen elk verwijt beschermt, met name wanneer hij rechtstreeks in handen van de debiteur een betaling doet met de bedrieglijke benadelen van de rechten van de derden-schuldeisers."

Het arrest antwoordt op die conclusie dat "de door artikel 1675/7, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek vereiste toestemming niet geldt voor een rechtsvordering die ertoe strekt schuldvorderingen te innen en aldus bij te dragen tot de vrijwaring van het vermogen, wat een normale daad van beheer van dat vermogen uitmaakt".

Artikel 1675/7, van het Gerechtelijk Wetboek omschrijft weliswaar niet wat moet worden verstaan onder een normale daad van het beheer van het vermogen van de debiteur.

Niettemin is de rechtsleer, steunend op de parlementaire voorbereiding, van mening dat het gaat om "actes courants nécessaires à la vie quotidienne et conformes à la gestion du patrimoine". (E. Van den Haute, Le règlement collectif de dettes et la possibilité de vente de gré à gré, Kluwer, 1999, nr. 30). De voorbeelden uit de parlementaire voorbereiding (Gedr. Kamer, nr. 1073/11, p. 45) proberen aan te tonen dat genoemd begrip een uiterst beperkende uitlegging vereist: "Het spreekt voor zich dat de schuldenaar de toestemming heeft om al de dagdagelijkse handelingen te verrichten die noodzakelijk zijn in het dagelijkse leven en die conform het vermogensbeheer zijn. Voorbeelden: aankoop van voedingswaren noodzakelijk voor het onderhoud van het gezin, brandstof, schoolmateriaal voor de kinderen, kleding, geneesmiddelen, enz."

Hoewel de parlementaire voorbereiding van een wet niet kan niet worden aangevoerd tegen de klare en duidelijke tekst ervan (Cass., 30 juni 2006, A.R. C.05.0117.F; 22 december 1994, A.C., 1194; De Page, Traité élémentaire de droit civil belge, dl. I, 214 e.v..), viel de aan het hof [van beroep] voorgelegde vraag niet onder die noemer, aangezien de wettekst geen enkele omschrijving bevat van wat moet worden verstaan onder "daad die een normaal vermogensbeheer te buiten gaat". Bijgevolg mag een uitlegging van artikel 1675/7, § 3, die steunt op de voornoemde parlementaire voorbereiding worden aangevoerd tot staving van het middel.

Bovendien is de onjuiste uitlegging van artikel 1675/7, § 3, van het Gerechtelijk Wetboek door het hof [van beroep] afgeleid uit de algemene context van de wet betreffende de collectieve schuldenregeling.

Buiten de gevallen waarin de beslagrechter uitdrukkelijk de toestemming geeft om een procedure in te stellen, is het moeilijk denkbaar dat de debiteur in rechte zou kunnen optreden, zeker niet alleen, aangezien de beschikking van toelaatbaarheid een toestand van samenloop doet ontstaan (artikel 1675/7, § 1, van het Gerechtelijk Wetboek) en de onbeschikbaarheid van het vermogen van de debiteur tot gevolg heeft, niet alleen wat de goederen betreft die de verzoeker bezat op het tijdstip waarop hij tot de collectieve schuldenregeling wordt toegelaten, maar ook wat de goederen betreft die hij tijdens de loop van die regeling verkrijgt.

Zoals de eiseres in haar conclusie staande hield, is het uitgesloten dat de debiteur, behoudens toestemming van de beslagrechter, alleen zou kunnen optreden om de betaling te vorderen van de bedragen die hem verschuldigd zouden zijn.

Artikel 1675/9, 4°, van het Gerechtelijk Wetboek bepaalt trouwens dat de beschikking van toelaatbaarheid door de griffie ter kennis gebracht wordt "aan de betrokken schuldenaars (...). Zij worden ervan op de hoogte gebracht dat iedere betaling (...) in handen van de schuldbemiddelaar moet gebeuren".

Ook al wordt de opdracht van laatstgenoemde voor de invordering van openstaande schulden niet op een andere wijze door de wet geregeld, toch lijkt het op zijn minst logisch dat hij in de zaak tussenkomt, wat lijkt te rechtvaardigen dat hij daartoe gedekt is door een beslissing van de beslagrechter.

Bijgevolg kon de verweerster onmogelijk, zoals de eiseres aanvoerde, in rechte optreden om de betaling van de verzekeringsuitkering te verkrijgen, zonder de toestemming van de beslagrechter.

Het arrest dat het tegenovergestelde beslist, schendt alle in het middel aangewezen wetsbepalingen.

III. BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling

Krachtens artikel 1675/7, § 1, eerste en tweede lid, en 2, Gerechtelijk Wetboek, doet de beschikking van toelaatbaarheid tot de collectieve schuldenregeling, onverminderd de toepassing van § 3, een toestand van samenloop ontstaan tussen de schuldeisers en heeft zij de onbeschikbaarheid van het vermogen van de verzoeker tot gevolg. Tot de boedel behoren alle goederen van de verzoeker op het ogenblik van de beschikking, alsmede de goederen die hij tijdens de uitvoering van de collectieve aanzuiveringsregeling verkrijgt.

Artikel 1675/7, § 3, Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de beschikking van toelaatbaarheid voor de verzoeker het verbod inhoudt om, behoudens toestemming van de rechter

- enige daad te stellen die een normaal vermogensbeheer te buiten gaat;

- enige daad te stellen die een schuldeiser zou bevoordelen, behoudens de betaling van een onderhoudsschuld voor zover deze geen achterstallen betreft;

- zijn onvermogen te vergroten.

Overeenkomstig artikel 1675/9, § 1, 4°, Gerechtelijk Wetboek wordt de beschikking van toelaatbaarheid ter kennis gebracht van de betrokken schuldenaars onder toevoeging van een afschrift van de tekst van artikel 1675/7. Zij worden ervan op de hoogte gebracht dat iedere betaling, vanaf ontvangst van de beschikking, in handen van de schuldbemiddelaar moet gebeuren.

Uit die bepalingen volgt, enerzijds, dat het vermogen van de verzoeker op het ogenblik dat hij tot de collectieve schuldenregeling wordt toegelaten bestaat in een boedel en dat de uitoefening van de rechten van de verzoeker hierop wordt overgedragen aan de schuldbemiddelaar, anderzijds, dat de daden die de verzoeker na dat tijdstip stelt, behoudens toestemming van de rechter, het normale beheer van zijn vermogen niet te buiten mogen gaan, een schuldeiser niet mogen bevoordelen of zijn onvermogen vergroten.

Blijkens het arrest is de verzekeringsovereenkomst ingegaan op 7 augustus 2004, heeft het ongeval zich voorgedaan op 30 april 2005 en is de verweerster op 21 augustus 2006 toegelaten tot de collectieve schuldenregeling.

Het arrest dat vaststelt dat verweersters recht op de verzekeringsuitkering is ontstaan na haar toelating tot de collectieve schuldenregeling, verantwoordt niet naar recht zijn beslissing dat de verweerster alleen in rechte mocht optreden om de betaling van die vergoeding te verkrijgen.

Het middel is gegrond.

Dictum

Het Hof,

Vernietigt het bestreden arrest.

Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het vernietigde arrest.

Houdt de kosten aan en laat de uitspraak daaromtrent over aan de feitenrechter.

Verwijst de zaak naar het hof van beroep te Luik.

Aldus geoordeeld door het Hof van Cassatie, eerste kamer, te Brussel, door voorzitter Christian Storck, afdelingsvoorzitter Paul Mathieu, de raadsheren Albert Fettweis, Alain Simon en Mireille Delange, en in openbare rechtszitting van 17 februari 2011 uitgesproken door voorzitter Christian Storck, in aanwezigheid van advocaat-generaal Andra Henkes, met bijstand van griffier Patricia De Wadripont.

Vertaling opgemaakt onder toezicht van raadsheer Beatrijs Deconinck en overgeschreven met assistentie van griffier Johan Pafenols.

De griffier, De raadsheer,

Vrije woorden

  • Collectieve schuldenregeling

  • Debiteur

  • Toelating

  • Vermogen

  • Samenstelling

  • Rechten

  • Schuldbemiddelaar

  • Latere verbintenissen en daden van de debiteur