- Arrest van 24 juni 2011

24/06/2011 - C.10.0294.N

Rechtspraak

Samenvatting

Samenvatting 1

De rechter oordeelt onaantastbaar of de minderjarige of onbekwaamverklaarde voordeel heeft getrokken uit de betaling; het Hof gaat alleen na of de rechter uit de feiten en omstandigheden die hij vaststelt, geen gevolgen trekt die daarmee geen verband houden of op grond daarvan niet kunnen worden verantwoord (1). (1) Zie de concl. van het O.M.


Arrest - Integrale tekst

Nr. C.10.0294.N

R. V., in zijn hoedanigheid van voorlopig bewindvoerder ad hoc en in zijn hoedanigheid van voorlopig bewindvoerder met zeer beperkte opdracht over H. V.,

eiser,

aan wie rechtsbijstand werd verleend op 18 mei 2010 (G.10.0090.N),

vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1050 Brussel, Vilain XIIII-straat 17, waar de eiser woonplaats kiest,

tegen

1. TIFGA nv, met zetel te 1410 Waterloo, avenue du Manoir 107,

verweerster,

vertegenwoordigd door mr. Huguette Geinger, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1000 Brussel, Quatre Brasstraat 6, waar de verweerster woonplaats kiest,

2. ARGENTA SPAARBANK nv, met zetel te 2018 Antwerpen, Belgiëlei 49 53

verweerster,

vertegenwoordigd door mr. Johan Verbist, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1000 Brussel, Brederodestraat 13, waar de verweerster woonplaats kiest.

I. RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Brussel van 1 september 2009.

Raadsheer Eric Stassijns heeft verslag uitgebracht.

Advocaat-generaal met opdracht André Van Ingelgem heeft geconcludeerd.

II. CASSATIEMIDDELEN

De eiser voert in zijn verzoekschrift twee middelen aan.

Eerste middel

Geschonden wettelijke bepalingen

- De artikelen 488 bis f en i, 1241 en 1312 van het Burgerlijk Wetboek.

Aangevochten beslissingen

Het bestreden arrest: "Veroordeelt (tweede verweerster) tot het betalen aan (eiser) van interesten aan de wettelijke rentevoet op het bedrag van 12.611,76 euro vanaf 29 augustus 1994;Veroordeelt (eiser) tot het betalen aan (eerste verweerster) van 49.720,95 euro plus interesten aan de wettelijke rentevoet vanaf 6 november 1996; Zegt dat (eiser), (eerste verweerster), (tweede verweerster) (...) hun eigen gerechtskosten dragen, deze in hoger beroep vereffend op (...)"

waarmee het bestreden arrest het principaal hoger beroep van eiser verwerpt voor zover dat er toe strekte de volledige restitutie te bekomen van al de sommen die H. V. betaald had aan eerste en tweede verweerster in uitvoering van de vernietigde leningsovereenkomsten;

op grond van de motieven op p. 16 - 17:

"De nietigheid van de handelingen van de beschermde persoon - De retroactiviteit - De gevolgen - Algemeen.

20.- Alle handelingen die door de beschermde persoon zijn verricht in strijd met de beschermingsmaatregelen getroffen door de vrederechter bij het plaatsen onder voorlopig bewind, zijn (relatief) nietig (art. 488bis,i), eerste lid B.W. en 488bis,j), derde, vijfde lid B.W.

Eens de nietigheid wordt gevorderd, moet de rechter ze uitspreken. Zij is dus ‘rechtens' (...).

Deze nietigheid treft de handelingen die zijn verricht na de indiening van het verzoekschrift tot aanstelling van een voorlopige bewindvoerder (art. 488bis,i), tweede lid B.W.). De handelingsonbekwaamheid van de beschermde persoon werkt bijgevolg terug tot op het tijdstip waarop de beslissing tot aanstelling van een bewindvoerder nog niet kon worden bekendgemaakt. Hoewel de wet in een aantal bekendmakingmaatregelen voorziet om derden die wensen te contracteren met de beschermde persoon op de hoogte te brengen van diens handelingsonbekwaamheid (zie art. 488bis,e) B.W.) heeft de wetgever bijgevolg, voor wat de penode betreft tussen de indiening van het verzoekschrift tot aanstelling van een voorlopige bewindvoerder en de bekendmaking, voorrang gegeven aan het belang van de onbekwame boven dat van de derde, zelfs al is die te goeder trouw (...).

De nietigverklaring van een rechtshandeling betekent in de regel dat die rechtshandeling geen enkel rechtsgevolg mag teweegbrengen. De partijen moeten teruggeplaatst worden in de situatie alsof er nooit een geldige rechtshandeling werd gesteld.

In principe zouden dus ook de beschermde persoon en de contracterende derde moeten worden teruggeplaatst in de oorspronkelijke situatie, maar in het belang van de beschermde persoon gelden de uitzonderingsregels van de artikelen 1312 en 1241 van het Burgerlijk Wetboek omdat, indien de betrokkene ingevolge de nietigverklaring tot restitutie verplicht zou zijn, ook als de prestatie van de medecontractant hem - om welke reden dan ook -niet tot voordeel gestrekt heeft, zich immers de vraag stelt naar het nut van de beschermingsmaatregel.

Artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek houdt een algemene regel in die van toepassing is op alle onbekwaamheden, en derhalve ook de onbekwaamheid van de ander voorlopig bewind gestelde persoon (...). De juiste aard van de geestesstoornis van H. V. is irrelevant. Artikel 1241 van het Burgerlijk Wetboek vormt in wezen slechts een toepassing van het meer algemene 1312 B.W.

Art. 1312 B.W. bepaalt: "Wanneer onbekwaamverklaarden als zodanig worden toegelaten tot herstel in hun recht tegen hun verbintenissen, kan hetgeen ten gevolge van die verbintenissen is betaald tijdens de onbekwaamverklaring van hen niet worden teruggevorderd, tenzij bewezen is dat het betaalde tot hun voordeel gestrekt heeft.

Art. 1241 B.W. bepaalt: De betaling aan de schuldeiser gedaan is niet geldig, indien hij onbekwaam was om de betaling te ontvangen, tenzij de schuldenaar bewijst dat de schuldeiser uit die betaling voordeel getrokken heeft.

Uit de bovenstaande bepalingen volgt dat de bewijslast ligt bij de persoon die contracteert met een handelingsonbekwame, in casu de (tweede verweerster, eerste verweerster) en FORTIS INSURANCE (...)."

op p. 18-19:

"24. Op 14 december 1995 en op 25 januari 1996 verklaarde H. V. aan de vrederechter dat de kapitalen afkomstig van de hypothecaire leningen gesloten bij (tweede verweerster) integraal waren overgemaakt aan zijn kinderen (...). Niets laat toe aan deze verklaring te twijfelen.

Het beschermingsstatuut van het voorlopige bewind betreft de vermogensrechtelijke handelingen van de beschermde persoon, wat de erfgenamen van deze laatste tot voordeel strekt. Wat de kinderen op voorhand ontvangen uit het vermogen van hun vader moeten en kunnen zij uiteraard niet meer ontvangen bij diens overlijden. Het hof is van oordeel dat het bevoordelen van de wettelijke erfgenamen een voordeel inhoudt in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek.

De door (tweede verweerster) betaalde kapitalen hebben H. V. in deze tot voordeel gestrekt en behoren te worden terugbetaald aan (tweede verweerster). In totaal ontving V. van (tweede verweerster) (1.550,000 + 560.000=) 2.110.000,-frank. Dit bedrag werd reeds integraal terugbetaald aan (tweede verweerster).

In de mate H. V. meer heeft terugbetaald dan 2.110.000,-frank heeft hem dit niet tot voordeel gestrekt en brengt de nietigheid van de leningakten mee dat (tweede verweerster) dit meer betaalde moet terugbetalen. In totaal betaalde H. V. aan (tweede verweerster):

- op het tijdstip van de derde lening 1.712.384,-frank

- daarvoor betaalde mensualiteiten 255.280,-frank

- opheffing hypothecaire inschrijving 16.000,-frank

- op het tijdstip van de derde lening 601.781,-frank

- daarvoor betaalde mensualiteiten 33.312,-frank

- totaal 2.618.757,-frank

(Tweede verweerster) moet bijgevolg terugbetalen (2.618.757 - 2.110.000 =) 508.757,-frank of 12.611,76 euro.

Dit bedrag moet worden verhoogd met vergoedende interesten vanaf 29 augustus 1994, datum van de afrekening en de betaling naar aanleiding van de derde hypothecaire leningakte (eerste verweerster)."

en op p. 20-21:

"28.- Het staat vast dat de schuld die bestond bij (tweede verweerster) volledig werd aangezuiverd door de gelden afkomstig van de hypothecaire lening bij (eerste verweerster). In de mate hiermee de voordien geleende kapitalen, die moeten worden terugbetaald (...),werden aangezuiverd, heeft H. V. hierdoor een voordeel genoten in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek. Uit het bovenstaande blijkt dat dit voordeel 2.110.000,-frank beloopt.

De beschermde V. verklaarde aan de vrederechter op 14 december 1995 en 25 januari 1996 dat een bedrag van 700.000,- frank besteed werd aan de uitvoering van verbouwingswerken aan zijn pand, wat overeenstemt met wat in de bijzondere voorwaarden van de kredietopening werd overeengekomen.

Uit de objectieve stukken van de voorgelegde dossiers blijkt evenwel dat het niet mogelijk is dat het volledige bedrag van 700.000,-frank werd besteed aan de verbeteringswerken van de woning van H. V.. Deze bekwam immers slechts een geldsom van (100.000 + 790 + 98.000 + 112.000 + 70.000 + 50.000 + 6.313 =) 437.103,-frank die nuttig kon worden aangewend voor de beoogde verbeteringswerken (...). De andere uitbetaalde bedragen kregen de volgende bestemmingen: dossierkosten, premies levensverzekering, aanzuivering schuld (tweede verweerster), aanzuivering debetstand rekening. Niets laat toe aan de verklaring van H. V. te twijfelen, weliswaar, wat de grote van het bestede bedrag betreft, gecorrigeerd naar het bedrag van 437.103,-frank.

In de mate dat het geleende bedrag besteed werd aan de verbetering van de eigen woning strekt dit de beschermde V. tot zijn voordeel in de zin van de artikelen 1312 en 1241 van het Burgerlijk Wetboek.

V. genoot bijgevolg in totaal een voordeel van (2.110.000 + 437.103=) 2.547.103,-frank dat moet worden terugbetaald aan (eerste verweerster).

In totaal betaalde H. V. aan (eerste verweerster) - zie brief van 6 mei 1996 van (eerste verweerster) aan de voorlopige bewindvoerder ad hoc, dossier (eiser), stuk 14:

• aan kapitaal (3.000.000 - 2.816.648 =) 183.352,-frank

• aan interesten 352.788,-frank

• als dossierkosten 5.225,-frank

• totaal 541.365,-frank

V. moet bijgevolg terugbetalen aan (eerste verweerster): (2.547.103 - 541.365=) 2.005.738,-frank [en niet 2.650.790,-frank zoals door de eerste rechter berekend] of 49.720,95 euro.

Dit bedrag moet worden verhoogd met vergoedende int resten vanaf 6 november 1996, datum van het stellen van de tegenvordering door (eerste verweerster)."

Grieven

1. Artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek regelt op een afwijkende wijze de gevolgen van de nietigheid, uitgesproken op grond van artikel 488 bis f en i van hetzelfde wetboek, van verbintenissen aangegaan door de beschermde persoon, door te bepalen ter zijner bescherming: "Wanneer minderjarigen of onbekwaamverklaarden, als zodanig, worden toegelaten tot herstel in hun recht tegen hun verbintenissen, kan hetgeen ten gevolge van die verbintenissen is betaald tijdens de onbekwaamverklaring, van hen niet worden teruggevorderd, tenzij bewezen is dat het betaalde tot hun voordeel gestrekt heeft."

Artikel 1241 van het Burgerlijk Wetboek drukt dezelfde doelstelling uit aangaande de geldigheid van de betaling door te bepalen: "De betaling aan de schuldeiser gedaan is niet geldig (is), indien hij onbekwaam was om de betaling te ontvangen, tenzij de schuldenaar bewijst dat de schuldeiser uit die betaling voordeel getrokken heeft."

Dit betekent dat de medecontractant maar aanspraak kan maken op herstel ten aanzien van de beschermde persoon, wanneer hij kan aantonen dat de betrokkene van het betaalde een nuttig gebruik gemaakt heeft door het aan te wenden, hetzij ter voldoening van een persoonlijke schuld die eertijds op geldige wijze aangegaan werd, hetzij voor de verwerving van een zaak die zich nog in natura of bij wege van haar tegenwaarde in het patrimonium van de betrokkene bevindt.

Gelden die aan de onbekwame niet ter beschikking mochten worden gesteld ingevolge de nietigheid van de leningovereenkomst in uitvoering waarvan zij werden uitbetaald, kunnen aldus niet van de beschermde persoon terugbekomen worden, noch op vrijwillige basis, noch onder dwang, wanneer die gelden niet tot dergelijk voordeel hebben gestrekt van de beschermde persoon.

Eerste onderdeel

2. Eiser vorderde, in het dispositief op p. 6 van zijn regelmatig op 30 april 2008 ter griffie van het Hof van beroep te Brussel neergelegde beroepsconclusie na heropening der debatten, de veroordeling van eerste verweerster tot de volgende terugbetalingen:

"B. Recht doend op de oorspronkelijke hoofdvordering van (eiser) tegen (eerste verweerster):

De vordering volledig gegrond te verklaren en dienvolgens:

alle sommen betaald ten titel van kapitaalsdelging en intresten:

• als kapitaalsdelging per 1 mei 1996: 4545,20 euro

• als gewone intresten per 1 mei 1996: 9563,40 euro

• als intresten op debet: 407,30 euro

• als diverse kosten: 4 x 400 frank (1600 frank) of 39,70 euro

hetzij in totaal 13737,50 euro , bedrag te verminderen met de opgelopen achterstallen per 1/5/1996 zijnde 3806,30 euro , hetgeen een verschuldigde som geeft van 9931,20 euro ;

b. alle sommen betaald ten titel van dossierkosten:

namelijk 5000 frank + 225 frank, hetzij 5225 frank of 129,50 euro ;

Als deze bedragen te vermeerderen met de vergoedende intresten vanaf 26 augustus 1994 tot de datum van het tussen te komen arrest, en met de verwijlintresten vanaf dan tot de datum van effectieve betaling;

(Eerste verweerster) te veroordelen tot de kosten van het geding, in zoverre tegen haar gericht, met inbegrip van de rechsplegingsvergoeding conform art. 1022 Ger. W.;"

3. De appelrechters, - na beslist te hebben (p.18) dat "De hypothecaire leningen van 3 september 1992 en 6 augustus 1993 [aangegaan bij tweede verweerster] (...) nietig (zijn (...)" -, oordelen vervolgens (p. 20) dat "Het (...) vast(staat) dat de schuld die bestond bij (tweede verweerster) werd aangezuiverd door de gelden afkomstig van de hypothecaire lening bij (eerste verweerster). In de mate hiermee de voordien geleende kapitalen, die moeten worden terugbetaald

(...), werden aangezuiverd, heeft H. V. hierdoor een voordeel genoten in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek. Uit het bovenstaande blijkt dat dit voordeel 2.110.000,-frank beloopt."

4. De aanwending evenwel door de beschermde persoon van geleende gelden ter aanzuivering van een door hem voorheen aangegane, vernietigbare hypothecaire lening strekt niet tot zijn voordeel. A fortiori is dat zeker het geval wanneer de voorheen aangegane hypothecaire lening daadwerkelijk vernietigd is en dus geacht wordt nooit te hebben bestaan.

De beschermde persoon is immers wettelijk niet gehouden tot de terugbetaling van dergelijke, niet alleen vernietigbare, maar ex tunc vernietigde lening, zodat de aanzuivering ervan hem niet kan verrijkt hebben.

Door die ontleende gelden op die wijze te besteden aan de terugbetaling van de derde-uitlener van die nietige lening, hebben deze gelden het patrimonium van de beschermde persoon verlaten, zonder dat een er mee verworven zaak, of de tegenwaarde daarvan, er voor in de plaats is gekomen.

5. Hieruit volgt dat het bestreden arrest onwettig de vordering van eiser tot restitutie van alle aan eerste verweerster betaalde sommen afwijst, in de mate met de bij eerste verweerster ontleende gelden de bij tweede verweerster ontleende gelden werden aangezuiverd ten belope van het aan ter tweede verweerster te restitueren voordeel ad 2.110.000 frank, omdat de bij eerste verweerster ontleende gelden het patrimonium van H. V. hebben verlaten, zonder diens verrijking, welke niet kan voortspruiten uit de aanzuivering van de nietig verklaarde leningen bij tweede verweerster en zonder dat er enige zaak of tegenwaarde ervan voor in de plaats is gekomen, welke toestand niet beantwoordt aan het wettelijk begrip van een voordeel in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek in hoofde van H. V. (Schending van de artikelen 488 bis f en i, 1241 en 1312 van het Burgerlijk Wetboek).

Tweede onderdeel

6. Eiser vorderde, in het dispositief op p. 6 van zijn regelmatig op 30 april 2008 ter griffie van het Hof van beroep te Brussel neergelegde beroepsconclusie na heropening der debatten, de veroordeling van tweede verweerster tot de volgende terugbetalingen:

"A. Recht doende op de oorspronkelijke vordering van (eiser) tegen (tweede verweerster):

Deze vordering volledig gegrond te verklaren en derhalve:

(Tweede verweerster) te veroordelen om aan (eiser) terug te betalen:

a. met betrekking tot de leningsovereenkomst van 3 september 1992:

• de som van 1.712.384 frank, thans 42.448,90 euro , betaald aan (tweede verweerster) op 26.8.1994;

• de door V. H. zelf aan (tweede verweerster) betaalde mensualiteiten, zijnde 9096,80 euro - 2768,60 euro of 6328,2 euro ;

• de door V. H. zelf aan (tweede verweerster) betaalde dossierkosten, waarvan het bedrag door (tweede verweerster) dient meegedeeld te worden; de som van 396,60 euro (16000 frank), betaald voor de opheffing van de hypothecaire inschrijving;

al deze bedragen te vermeerderen met de vergoedende intresten vanaf 26.8.1994 tot de datum van het tussen te komen arrest en met de verwijlintresten vanaf dan tot de datum van de effectieve betaling."

b. met betrekking tot de leningsovereenkomst van 6 augustus 1993:

de som van 601.781 frank, thans 14.917,80 euro , aan (tweede verweerster) betaald op 26.8.1994;

de door V. H. zelf aan (tweede verweerster) betaalde mensualiteiten, zijnde 1651,60 euro min 825,80 euro , hetzij 825,80 euro ;

de door V. H. zelf aan (tweede verweerster) betaalde dossierkosten, waarvan het bedrag door (tweede verweerster) dient meegedeeld te worden;

al deze bedragen te vermeerderen met de vergoedende intresten vanaf 16.8.1994 tot de datum van het tussen te komen arrest en met de verwijlintresten vanaf dan tot de datum van de effectieve betaling;

(Tweede verweerster) te veroordelen tot de kosten van het geding inzoverre tegen haar gericht, daarin begrepen de rechtsplegingsvergoeding conform art. 1022 Ger. W.,"

7. De appelrechters oordelen dat de door tweede verweerster aan de Heer V. betaalde bedragen hem tot voordeel hebben gestrekt en behoren te worden terugbetaald bij wijze van restitutie (p.18-19), omdat "de kapitalen afkomstig van de hypothecaire leningen bij (tweede verweerster) integraal waren overgemaakt zijn kinderen" en "Wat de kinderen op voorhand ontvangen uit het vermogen van hun vader moeten en kunnen ze uiteraard niet meer ontvangen bij diens overlijden. Het Hof is van oordeel dat het bevoordelen van de wettelijke erfgenamen een voordeel inhoudt in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek."

8. Aan het bevoordelen van de wettelijke erfgenamen, door hen bij leven gelden over te maken, beantwoordt evenwel geen tegenprestatie die in het patrimonium van de beschermde persoon terecht komt.

De wettelijke erfgenamen hebben al evenmin enige aanspraak op het patrimonium van hun rechtsvoorganger tijdens diens leven, die dan ook geen enkele verplichting heeft om enig bedrag aan zijn wettelijke erfgenamen over te maken, maar integendeel vrij is zijn vermogen te besteden naar goeddunken.

Ten slotte is het niet het patrimonium van de beschermde persoon dat voordeel haalt uit het overmaken van gelden aan de wettelijke erfgenamen, maar wel het vermogen van de begunstigde wettelijke erfgenamen.

9. Hieruit volgt dat het bestreden arrest onwettig beslist dat het bevoordelen door H. V. van zijn wettelijke erfgenamen, door de bij tweede verweerster geleende gelden aan zijn kinderen over te maken, een voordeel inhoudt in de zin van artikel 1312 van het Burgerlijk Wetboek, omdat het overmaken van die gelden, - ook al is het aan zijn wettelijke erfgenamen en niet aan een derde -, deze hoe dan ook ontrekt aan zijn patrimonium, waaruit zij zonder verplichting of tegenprestatie verdwenen zijn om terecht te zijn gekomen in het vermogen van zijn kinderen, welke toestand niet beantwoordt aan het wettelijk begrip van een voordeel in de zin van voormelde bepaling in hoofde van H. V. (Schending van de artikelen 488 bis f en i, 1241 en 1312 van het Burgerlijk Wetboek).

Tweede middel

Geschonden wettelijke bepalingen

- De artikelen 488bis f en i,1146, 1147 en 1153 van het Burgerlijk Wetboek;

- Het algemeen rechtsbeginsel volgens hetwelk in de regel een voorafgaande ingebrekestelling vereist is, zoals neergelegd in o.m. artikel 1146 van het Burgerlijk Wetboek;

Aangevochten beslissingen

Het bestreden arrest: "Veroordeelt (tweede verweerster) tot het betalen aan (eiser) van interesten aan de wettelijke rentevoet op het bedrag van 12.611,76 euro vanaf 29 augustus 1994;Veroordeelt (eiser) tot het betalen aan (eerste verweerster) van 49.720,95 euro plus interesten aan de wettelijke rentevoet vanaf 6 november 1996; Zegt dat (eiser), (eerste verweerster), (tweede verweerster) (...) hun eigen gerechtskosten dragen, deze in hoger beroep vereffend op (...)"

op grond van de motieven op p. 21:

"Dit bedrag moet worden verhoogd met vergoedende interesten vanaf 6 november 1996, datum van het stellen van de tegenvordering door (eerste verweerster)."

Grieven

1. De vernietiging van een overeenkomst doet deze verdwijnen alsof zij nooit heeft bestaan.

Wanneer de overeenkomst in de feiten werd uitgevoerd geeft de vernietiging aanleiding tot het ontstaan van nieuwe verbintenissen, die partijen er toe verplicht mekaar terug te geven wat zij elk ontvangen hebben.

Deze verbintenissen tot teruggave ontstaan slechts door en vanaf het vonnis dat de nietigheid uitspreekt. Pas vanaf dan kunnen zij opgeëist worden.

Dit brengt mede dat een partij over de periode die het uitspreken van de nietigheid voorafgaat wegens die nietigheid geen intresten kan verschuldigd zijn, hetgeen slechts ten vroegste mogelijk is vanaf die uitspraak, wanneer op grond van artikel 1153 van het Burgerlijk Wetboek, mits een voorafgaandelijke ingebrekestelling voorzien in artikel 1146 van hetzelfde wetboek, de te restitueren geldsom uiteindelijk opeisbaar wordt.

Hieruit volgt dat het bestreden arrest, dat eiser veroordeelt tot het betalen van vergoedende intresten vanaf 6 november 1996, hetzij over een periode die 1 september 2009 voorafgaat, hetzij de datum waarop de verbintenis tot terugbetaling door eiser voor het eerst ontstond ingevolge de door het bestreden arrest op die dag uitgesproken nietigheid, onwettig intresten toekent zonder dat eiser vóór 1 september 2009 in verwijl kon zijn (Schending van het algemeen rechtsbeginsel volgens hetwelk in de regel een voorafgaande ingebrekestelling vereist is, zoals neergelegd in o.m. artikel 1146 van het Burgerlijk Wetboek en van artikel 1146 van het Burgerlijk Wetboek) enige nog niet ontstane verbintenis tot restitutie van een geldsom te voldoen (Schending van artikel 488 bis f en i, evenals 1153 van het Burgerlijk Wetboek).

2. De nietigverklaring, op grond van artikel 488 bis f en i van het Burgerlijk Wetboek, van de door een onder voorlopig bewindvoerder geplaatste persoon aangegane overeenkomst houdt geen vaststelling in van enige fout in hoofde van de betrokken beschermde persoon, noch van enige schade.

Er kan dan ook geen sprake zijn van vergoedende intresten die toegekend kunnen worden vanaf het tijdstip waarop schade ontstaat, maar enkel van verwijlintresten.

Hieruit volgt dat het bestreden arrest onwettig intresten toekent vanaf 6 november 1996, die een vergoedend karakter hebben, dan wanneer de appelrechters enkel de nietigheid uitspreken van de overeenkomst (Schending van artikel 488 bis f en i van het Burgerlijk Wetboek), maar daarmee geen fout, noch schade vaststellen (Schending van de artikelen 1146, 1147 enerzijds en 1382,1383 anderzijds van het Burgerlijk Wetboek).

III. BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling

Eerste middel

Tweede onderdeel

1. Het onderdeel heeft betrekking op de twee hypothecaire leningen die H. V. heeft afgesloten met Argenta en die hij heeft terugbetaald met gelden afkomstig van de hypothecaire lening bij Tifga.

2. Artikel 1312 Burgerlijk Wetboek bepaalt: "Wanneer minderjarigen of onbekwaamverklaarden, als zodanig, worden toegelaten tot herstel in hun recht tegen hun verbintenissen, kan hetgeen ten gevolge van die verbintenissen is betaald tijdens de onbekwaamverklaring, van hen niet worden teruggevorderd, tenzij bewezen is dat het betaalde tot hun voordeel gestrekt heeft."

Artikel 1241 Burgerlijk Wetboek bepaalt: "De betaling aan de schuldeiser gedaan is niet geldig, indien hij onbekwaam was om de betaling te ontvangen, tenzij de schuldenaar bewijst dat de schuldeiser uit die betaling voordeel getrokken heeft."

3. De rechter oordeelt onaantastbaar of de minderjarige of onbekwaamverklaarde voordeel heeft getrokken uit de betaling. Het Hof gaat alleen na of de rechter uit de feiten en omstandigheden die hij vaststelt, geen gevolgen trekt die daarmee geen verband houden of op grond daarvan niet kunnen worden verantwoord.

4. De appelrechters oordelen dat deze leningen H. V. tot voordeel strekken omdat:

- hij de kapitalen afkomstig van die twee hypothecaire leningen integraal aan zijn kinderen heeft gegeven;

- het beschermingsstatuut van het voorlopige bewind de vermogensrechtelijke handelingen van de beschermde persoon betreft, wat zijn erfgenamen tot voordeel strekt;

- wat de kinderen op voorhand ontvangen uit het vermogen van hun vader, zij uiteraard niet meer moeten en kunnen ontvangen bij diens overlijden.

5. Door op grond hiervan te oordelen dat de leningen afgesloten met Argenta H. V. tot voordeel strekken, verantwoorden de appelrechters hun beslissing niet naar recht.

Het onderdeel is gegrond.

Eerste onderdeel

6. De cassatie op het tweede onderdeel dient te worden uitgebreid tot de in het eerste onderdeel aangevochten beslissing die nauw verbonden is met de in het tweede onderdeel vernietigde beslissing.

Overige grieven

7. De overige grieven die niet tot ruimere cassatie kunnen leiden, behoeven geen antwoord.

Dictum

Het Hof,

Vernietigt het bestreden arrest in zoverre het uitspraak doet over de vorderingen in verband met de hypothecaire leningen afgesloten met Tifga en Argenta en over de kosten.

Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het gedeeltelijk vernietigde arrest.

Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent aan de feitenrechter over.

Verwijst de aldus beperkte zaak naar het hof van beroep te Antwerpen.

Bepaalt de kosten voor de eiser op 329,05 euro in debet en voor de verweersters elk op 171,24 euro.

Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit eerste voorzitter Ghislain Londers, als voorzitter, afdelingsvoorzitters Edward Forrier en Robert Boes, en de raadsheren Eric Stassijns en Geert Jocqué, en in openbare rechtszitting van 24 juni 2011 uitgesproken door eerste voorzitter Ghislain Londers, in aanwezigheid van advocaat-generaal met opdracht André Van Ingelgem, met bijstand van afgevaardigd griffier Véronique Kosynsky.

Vrije woorden

  • Onbekwaamverklaarde

  • Verbintenis

  • Betaling

  • Voordeel

  • Beoordeling door de rechter